สมเด็จพระบรมโลกนาถศาสดามหามุนีศรีเศวตฉัตร
สมุดภาพพระพุทธประวัติ
ฉบับอนุรักษ์ภาพเขียนทางพระพุทธศาสนา โดย ครูเหม เวชกร
พร้อมคำบรรยายประกอบภาพเขียนอันทรงคุณค่าทางวัฒนธรรมและประเพณีไทย
ลิขสิทธิ์ของ ศึกษานิธิวัดพระเชตุพน
จัดพิมพ์เผยแพร่โดย สำนักพิมพ์ธรรมสภา


  ปฐมบทของการเสนอสมุดภาพพระพุทธประวัติ  

ตอนประสูติ

ภาพที่ ๑ เทพเจ้าทุกชั้นฟ้าชุมนุมกันอัญเชิญเทพบุตรโพธิสัตว์ให้จุติมาตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้า ภาพที่ ๒ ทรงรับคำเชิญ แล้วจุติมาถือกำเนิดในตระกูลกษัตริย์ศากยะ ณ กรุงกบิลพัสดุ์ ภาพที่ ๓ พอประสูติจากพระครรภ์พระมารดา ณ ป่าลุมพินีวัน ก็ทรงดำเนินได้ ๗ ก้าว ภาพที่ ๔ อสิตดาบสมาเยี่ยม เห็นพระกุมารประกอบด้วยมหาปุริสลักษณะก็ถวายบังคม ภาพที่ ๕ พรามหมณาจารย์รับพระลักษณะสมโภชพระกุมาร ถวายพระนามว่า พระสิทธัตถะ ภาพที่ ๖ ทรงบรรลุปฐมฌาณตั้งแต่ทรงพระเยาว์ ขณะประทับใต้ร่มหว้าในพิธีแรกนาขวัญ ภาพที่ ๗ ทรงประลองศิลปศาสตร์ยกศรอันหนัก ดีดสายศรเสียงสนั่นกระหึ่มเมือง
ภาพที่ ๑

ภาพที่ ๒

ภาพที่ ๓

ภาพที่ ๔

ภาพที่ ๕

ภาพที่ ๖

ภาพที่ ๗

ภาพที่ ๘ พระบิดาทรงอภิเษกสมรสพระสิทธัตถะกับพระนางพิมพายโสธรา ภาพที่ ๙ เสด็จประพาสสวน ทรงเห็นเทวทูต ๔ คือ คนแก่ คนเจ็บ คนตาย และบรรพชิต ภาพที่ ๑๐ ทรงสรงสนานน้ำในสระ ราชบุรุษไปทูลว่า ระนางพิมพาประสูติพระโอรสแล้ว ภาพที่ ๑๑ ทรงเปลื้องสังวาลประทานนางกีสาโคตมีซึ่งสดุดีพระคุณ ขณะเสด็จขึ้นสู่ปราสาท ภาพที่ ๑๒ ตื่นบรรทมกลางดึกเห็นสาวสนมกรมในนอนระแกะระกะ ระอาพระทัยใคร่ผนวช ภาพที่ ๑๓ เสด็จไปเยี่ยมพระนางพิมพา ซึ่งกำลังบรรทมหลับสนิทเป็นนิมิตรอำลาผนวช ภาพที่ ๑๔ ทรงปลุกนายฉันนะให้ผูกม้ากัณฐกะ เพื่อประทับเป็นพาหนะเสด็จออกบรรพชา
ภาพที่ ๘

ภาพที่ ๙

ภาพที่ ๑๐

ภาพที่ ๑๑

ภาพที่ ๑๒

ภาพที่ ๑๓

ภาพที่ ๑๔

ตอนตรัสรู้

ภาพที่ ๑๕ พระยามารห้ามบรรพชา ทูลว่าอีก ๗ วันจะได้เสวยสมบัติบรมจักรแต่ไม่ทรงฟัง ภาพที่ ๑๖ ทรงตัดพระโมลีถือเพศบรรชา ณ ฝั่งแม่น้ำอโนมา ฆฏิกาพรหมถวายอัฐบริขาร ภาพที่ ๑๗ เสด็จจาริกผ่านกรุงราชคฤห์ มหาชนเห็นแล้วก็โจษจันกันทั่วเมือง ภาพที่ ๑๘ พระเจ้าพิมพิสารเสด็จไปเฝ้า ทูลขอปฏิญาณว่าถ้าตรัสรู้แล้วขอให้มาโปรดก่อน ภาพที่ ๑๙ เสด็จไปศึกษาลัทธิฤาษีชีป่ากับอาฬารดาบส เห็นว่ามิใช่ทางตรัสรู้ก็ทรงหลีกไป ภาพที่ ๒๐ เสด็จถึงอุรุเวลาเสนานิคมอันสงัดเงียบ ทรงพอพระทัยประทับบำเพ็ญเพียรที่นั่น ภาพที่ ๒๑ ทรงบำเพ็ญทุกรกิริยา ปัญจวัคคีย์เฝ้าปฏิบัติ พระอินทร์ดีดพิณถวายข้ออุปมา
ภาพที่ ๑๕

ภาพที่ ๑๖

ภาพที่ ๑๗

ภาพที่ ๑๘

ภาพที่ ๑๙

ภาพที่ ๒๐

ภาพที่ ๒๑

ภาพที่ ๒๒ เช้าวันตรัสรู้ นางสุชาดากับทาสีมาถวายข้าวมธุปายาส โดยสำคัญว่าเป็นเทวดา ภาพที่ ๒๓ ทรงลอยถาด ถาดจมลงไปกระทบกับถาดเดิม ๓ ใบ พญานาคก็รู้ว่าพระพุทธเจ้าจะมาตรัสรู้ ภาพที่ ๒๔ เสด็จกลับจากลอยถาด ทรงรับหญ้าคาซึ่งพราหมณ์โสตถิยะถวายในระหว่างทาง ภาพที่ ๒๕ ทรงลาดหญ้าคาประทับเป็นโพธิบัลลังก์ ตกเย็นพญามารก็กรีฑาพลมาขับไล่ ภาพที่ ๒๖ แม่ะระธรณีบิดพระเกศา เกิดเป็นสมุทรธารา พระยามารก็พ่ายแพ้แก่พระบารมี ภาพที่ ๒๗ พอรุ่งอรุณก็ตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้า เทวดาฝ่ายฟ้อนรำถวายเป็นพุทธบูชา ภาพที่ ๒๘ เสด็จไปประทับโคนต้นไทร สามธิดามารมาประโลมล่อให้หลง ก็ไม่ทรงยินดี
ภาพที่ ๒๒

ภาพที่ ๒๓

ภาพที่ ๒๔

ภาพที่ ๒๕

ภาพที่ ๒๖

ภาพที่ ๒๗

ภาพที่ ๒๘

ภาพที่ ๒๙ ย้ายไปประทับโคนไม้จิก ฝนตกพรำ พญานาคมาขดขนดแกพระกายกำบังฝน ภาพที่ ๓๐ ขณะประทับโคนไม้เกด ท้าวโลกบาลถวายบาตร เทวดาบอกสองพาณิชให้ไปเฝ้า ภาพที่ ๓๑ สองพาณิชถวายข้าวสัตตุก้อนสัตตุผง แล้วทูลปฏิญาณตนเป็นอุบาสกคู่แรกในโลก ภาพที่ ๓๒ กลับมาประทับโคนต้นไทร ท้อพระทัยในอันโปรดสัตว์ สหัมบดีพรหมต้องทูลวิงวอน ภาพที่ ๓๓ ทรงคำนึงถึงอุปนิสัยเวไนยสัตว์เปรียบด้วยดอกบัว ๔ เหล่า จึงรับอาราธนา ภาพที่ ๓๔ เสด็จพระพุทธดำเนินไปโปรดเบญจวัคคีย์ พบอุปกาชีวกในระหว่างทาง ภาพที่ ๓๕ ถึงป่อิสิปตนะ เบญจวัคคีย์เห็นแต่ไกล นัดกันว่าจะไม่ต้อนรับแต่แล้วก็กลับใจ
ภาพที่ ๒๙

ภาพที่ ๓๐

ภาพที่ ๓๑

ภาพที่ ๓๒

ภาพที่ ๓๓

ภาพที่ ๓๔

ภาพที่ ๓๕

ตอนเผยแพร่พระพุทธศาสนาโปรดเวไนยสัตว์

ภาพที่ ๓๖ แสดงปฐมเทศนาธัมมจักรกัปปวัตตนสูตรโปรดปัญจวัคคีย์ให้ได้ดวงตาเห็นธรรม ภาพที่ ๓๗ ยสกุลบุตรหน่ายสมบัติ เดินไปสู่ป่าอิสิปตนะ พบพระพุทธองค์ทรงแสดงธรรมโปรด ภาพที่ ๓๘ เสด็จไปหาชฎิลอุรุเวลกัสสป ขอพักในโรงไฟ ชฎิลบอกว่ามีนาคร้ายก็ไม่ทรงฟัง ภาพที่ ๓๙ ทรงทรมานนาคราชร้าย ขดกายพญานาคใส่บาตรให้ชฎิลดู ชฎิลก็ยังไม่เลื่อมใส ภาพที่ ๔๐ วันหนึ่งฝนตกหนัก น้ำท่วม แต่ไม่ท่วมที่ประทับ ชฎิลเห็นอัศจรรย์จึงทูลขอบรรพชา ภาพที่ ๔๑ พระอุรุเวลกัสสปประกาศตนเป็นพุทธสาวกต่อหน้าพระเจ้าพิมพิสาร ณ สวนตาลหนุ่ม ภาพที่ ๔๒ พระเจ้าพิมพิสารเลื่อมใส ทรงหลั่งน้ำถวายวัดเวฬุวันเป็นปฐมสังฆาราม
ภาพที่ ๓๖

ภาพที่ ๓๗

ภาพที่ ๓๘

ภาพที่ ๓๙

ภาพที่ ๔๐

ภาพที่ ๔๑

ภาพที่ ๔๒

ภาพที่ ๔๓ ท้าวเธอทรงบำเพ็ญกุศลให้พระญาติที่เกิดเป็นเปรต เปรตทั้งหลายต่างโมทนารับส่วนบุญ ภาพที่ ๔๔ พระโมคคัลาน์ สารีบุตร อัครสาวกซ้าย - ขวามาทูลขอบรรพชาเป็นเอหิภิกขุ ภาพที่ ๔๕ พระพุทธองค์ทรงประทานโอวาทปาติโมกข์แก่พระอรหันต์สงฆ์ในวันเพ็ญมาฆบูชา ภาพที่ ๔๖ เสด็จไปโปรดพระญาติที่กรุงกบิลพัสดุ์ พระญาติผู้ใหญ่ถือว่าสูงอายุไม่ถวายบังคม ภาพที่ ๔๗ ทรงแสดงปาฏิหาริย์เหาะให้เห็น หมู่พระญาติก็สิ้นทิฐิมานะถวายบังคมพร้อมกัน ภาพที่ ๔๘ เสด็จทรงบาตรในเมือง พระนางพิมพายโสธราเห็นจึงชี้ให้พระราหุลดู ตรัสว่านั่นคือบิดาของเจ้า ภาพที่ ๔๙ พระพุทธบิดาทราบข่าวก็แสดงมาตัดพ้อ ทูลขอให้เสด็จไปประทับเสวยในวัง
ภาพที่ ๔๓

ภาพที่ ๔๔

ภาพที่ ๔๕

ภาพที่ ๔๖

ภาพที่ ๔๗

ภาพที่ ๔๘

ภาพที่ ๔๙

ภาพที่ ๕๐ พระพิมพาพิลาปรำพันถึงพระพุทธองค์ เสด็จพุทธดำเนินไปโปรดถึงในปราสาท ภาพที่ ๕๑ พระนันทะรับบาตรส่งเสด็จ นางคู่วิวาห์ร้องสั่งให้รีบกลับ พอถึงวัดกลับชวนให้ผนวช ภาพที่ ๕๒ พระราหุลแสดงความรักซาบซึ้งในพระพุทธองค์ผู้เป็นบิดาจนลืมทูลขอราชสมบัติ ภาพที่ ๕๓ ทรงมอบสมบัติพระนิพพานแก่พระราหุล โดยให้บรรพชาเป็นสามเณรองค์แรก ภาพที่ ๕๔ ทรงพาพระนันทะไปชมนางฟ้า พระนันทะใคร่จะได้ชายา ทรงรับรองจะให้สมหวัง ภาพที่ ๕๕ พระเทวทัตสำแดงฤทธิ์ให้อชาตศัตรูราชกุมารเลื่อมใสเพื่อให้รับเป็นโยมอุปัฏฐาก ภาพที่ ๕๖ นายขมังธนูซึ่งพระเทวทัตส่งไปฆ่าพระพุทธองค์ ปลงอาวุธฟังธรรมสำเร็จมรรคผล
ภาพที่ ๕๐

ภาพที่ ๕๑

ภาพที่ ๕๒

ภาพที่ ๕๓

ภาพที่ ๕๔

ภาพที่ ๕๕

ภาพที่ ๕๖

ภาพที่ ๕๗ พระเทวทัตใด้สำนึกในความผิดของตน ใคร่ทูลขอขมา แต่ถูกธรณีสูบเสียก่อนเข้าเฝ้า ภาพที่ ๕๘ พระแม่น้าทูลถวายผ้า โปรดให้ถวายอชิตภิกษุซึ่งต่อไปจะตรัสรู้เป็นพระศรีอ่ริย์ ภาพที่ ๕๙ ทรงห้ามพระญาติฝ่ายพระบิดากับฝ่ายพระมารดาซึ่งแย่งกันทดน้ำเข้านามิให้วิวาทกัน ภาพที่ ๖๐ พระพุทธบิดาประชวร เสด็จไปโปรดกระทั่งสำเร็จพระอรหันต์แล้วนิพพาน ภาพที่ ๖๑ พระแม่น้ามหาปชาบดีโคตมี นำนางกษัริย์บริวารไปทูลขออุปสมบทเป็นภิกษุณี ภาพที่ ๖๒ ทรงสำแดงยมกปาฏิหาริย์ข่มพวกเดียรถีย์ที่ต้นมะม่วงคัณฑามหาฤกษ์ ภาพที่ ๖๓ เสด็จขึ้นไปจำพรรษาบนสวรรค์ชั้นดาวดึงส์เพื่อโปรดพระพุทธทมารดา
ภาพที่ ๕๗

ภาพที่ ๕๘

ภาพที่ ๕๙

ภาพที่ ๖๐

ภาพที่ ๖๑

ภาพที่ ๖๒

ภาพที่ ๖๓

ภาพที่ ๖๔ ถึงวันมหาปวารณา เสด็จลงจากดาวดึงส์โดยบันไดแก้ว บันไดทอง บันไดเงิน ภาพที่ ๖๕ ครั้นแล้วก็ทรงเปิดโลก บันดาลให้เทวดา มนุษย์ และสัตว์นรกแลเห็นซึ่งกันและกัน ภาพที่ ๖๖ ครั้งหนึ่งเสด็จไปจำพรรษา ณ ป่าเลไล โดยมีช้างกับลิงเป็นพุทธอุปัฏฐาก

ภาพที่ ๖๔

ภาพที่ ๖๕

ภาพที่ ๖๖

ตอนปรินิพพาน

ภาพที่ ๖๗ ถึงเพ็ญเดือน ๓ พรรษาที่ ๔๕ พญามารเข้าเฝ้าทูลให้เสด็จปรินิพพาน ทรงรับอาราธนา ภาพที่ ๖๘ มีพระพุทธฎีกาตรัสแก่พระอานนท์ว่า ทรงปลงอายุสังขารแล้ว อีก ๓ เดือนจะนิพพาน ภาพที่ ๖๙ รุ่งเช้า เสด็จกลับจากทรงบาตร เยื้องพระกายดูกรุงไพศาลีเป็นครั้งสุด ภาพที่ ๗๐ เช้าวันเพ็ญเดือน ๖ ทรงเสวยมังสะสุกรอ่อนที่บ้านนายจุนทะ นับเป็นปัจฉิมบิณฑบาต ภาพที่ ๗๑ เสด็จไปกรุงกุสินารา ทรงกระหายน้ำ โปรดให้พระอานนท์ไปตักน้ำมาถวาย ภาพที่ ๗๒ ปุกกุสะบุตรแห่งมัลลกษัตริย์แวะเข้าเฝ้าถวายผ้าเนื้อเกลี้ยงสีทอง ภาพที่ ๗๓ เสด็จถึงสาลวันกรุงกุสินารา โปรดให้พระอานนท์จัดที่บรรทมระหว่างไม้รังทั้งคู่
ภาพที่ ๖๗

ภาพที่ ๖๘

ภาพที่ ๖๙

ภาพที่ ๗๐

ภาพที่ ๗๑

ภาพที่ ๗๒

ภาพที่ ๗๓

ภาพที่ ๗๔ พระอานนท์ไปยืนเหนี่ยวสลักเพชรพระวิหาร ร้องไห้รำพันถึงพระพุทธองค์ ภาพที่ ๗๕ ทรงแสดงธรรมโปรดสุภัททะปริพาชกให้สำเร็จมรรคผลนับเป็นปัจฉิมเวไนย ภาพที่ ๗๖ ทรงยกพระธรรมวินัยไตรปิฎกเป็นศาสดา ประทานปัจฉิมโอวาทแล้วปรินิพพาน ภาพที่ ๗๗ พระสงฆ์ปุถุชนได้ฟังข่าวปรินิพพานซึ่งอาชีวกบอกแก่พระมหากัสสปก็ร้องไห้ ภาพที่ ๗๘ พอพระมหากัสสปถวายบังคมบาทพระพุทธศพ เพลิงสวรรค์ก็บันดาลลุกโชติช่วง ภาพที่ ๗๙ โทณพราหมณ์แบ่งสรรพระบรมธาตุแก่พราหมณ์และกษัตริย์ ๗ พระนคร ภาพที่ ๘๐ พระมหากัสสปกับพระอริสงฆ์ยกปฐมสังคายนา สืบอายุพระศาสนามาถึงบัดนี้
ภาพที่ ๗๔

ภาพที่ ๗๕

ภาพที่ ๗๖

ภาพที่ ๗๗

ภาพที่ ๗๘

ภาพที่ ๗๙

ภาพที่ ๘๐





จัดสร้างและพัฒนา โดย สมพงศ์ ชูสุวรรณ
๑๓๘/๑๘ ซอยวุฒากาศ ๔๒ แยก ๒-๑ ถนนวุฒากาศ แขวงบางค้อ เขตจอมทอง กรุงเทพมหานคร ๑๐๑๕๐